Wat zijn neurotransmitters en hoe beïnvloeden ze jouw gedrag?

Dopamine, serotonine, GABA en acetylcholine zijn vier van wel ruim 100 neurotransmitters in je hersenen. Ze kunnen ervoor zorgen dat je je blij en opgewekt voelt en dat je van jezelf en anderen kan houden. Ze zorgen ervoor dat je lekker kan slapen en beter om kan gaan met pijn. Ze zorgen voor motivatie en dat je je taken volbrengt. Ze zorgen ervoor dat je je kalm kan voelen en je intelligentie goed kan gebruiken.

Maar neurotransmitters kunnen dit ook allemaal tegen zitten als ze niet in balans zijn… helaas!  

Als je neurotransmitters uit balans zijn kan je je futloos, snel afgeleid, prikkelbaar, angstig, onzeker en somber voelen. Ook slecht slapen, minder plezier ervaren, eetlust problemen, laag libido en stofwisselingsproblemen zijn te linken aan deze stoffen. 

De chemie in je hersenen bepaalt hoe jij je voelt en hoe je met bepaalde situaties omgaat. Neurotransmitters zijn de stofjes die daar een hele belangrijke rol in spelen. Zij geven namelijk signalen door in je hersenen en zorgen voor communicatie tussen je darmen, hersenen en je immuunsysteem. Ze worden vaak in door elkaar gehaald met hormonen. Echter, hormonen communiceren via je bloed en neurotransmitters via je zenuwstelsel.

Neurotransmitters uit balans

Als je niet goed voor jezelf zorgt, kunnen je neurotransmitters uit balans raken. Dit kan vanuit voeding, beweging, leefstijl of sociale contacten.

De volgende dingen kunnen er namelijk al voor zorgen dat je geliefde neurotransmitters niet meer goed hun werk doen:

  • Slecht werkende darmen
  • Geen goed bioritme 
  • Weinig sociaal contact 
  • Veel negativiteit 
  • Weinig uitdaging in je leven 
  • Weinig beweging 
  • Aanhoudende mentale en fysieke spanning 
  • Weinig variatie of te weinig voeding

We gaan per neurotransmitters eens kijken wat het precies met je lichaam en mindset doet en hoe we dit kunnen optimaliseren.

Wat doet dopamine?

Dopamine zorgt ervoor dat jij je opgewekt, positief, energiek en gefocust voelt. Het zorgt voor dat ‘Feel Good’ gevoel en laat je makkelijk keuzes maken. De neurotransmitter is erg gevoelig en wordt niet continu aangemaakt. Dopamine komt vrij als je bepaalde activiteiten doet die volgens je hersenen beloning verdienen. Lastig hè? Sporten, eten, seks of een verliefd gevoel zijn triggers voor je hersenen om dopamine aan te maken en dit zorgt ervoor dat jij plezier en genot zal ervaren. Dopamine komt ook vrij na drugs, alcohol, cafeïne en nicotine. Let op, want door te veel van deze stoffen zal je dopamine juist uit balans raken!

Als je dopamine niveau te laag is, kan je moeite krijgen met keuzes maken. Daarbij wordt je libido minder, heb je minder motivatie en kan je je depressief en lusteloos voelen. Ook oververmoeidheid en pijn staan in relatie met de neurotransmitter. Een dopamine tekort kan uiteindelijk de ziekte van Parkinson veroorzaken.

Te veel dopamine is ook weer niet goed. Dit zorgt namelijk voor impulsief gedrag, te veel emoties, hoofdpijn, stemmingswisselingen en onvruchtbaarheid. In een extreem geval uit het zich in schizofrenie.

Ook overschot komt gelukkig niet veel voor, maar een tekort aan dopamine is veel voorkomend! Zoals eerder genoemd is dopamine dan ook een gevoelig neurotransmitter. Stress is de grootste veroorzaker van een dopamine tekort. Stress belemmert namelijk de productie van dopamine. Dit is dan ook de reden dat je sneller naar eten, alcohol of drugs grijpt zodra je in een stressvolle situatie zit.

Hoe zorg je dan voor een gezonde dopamine balans? Verminder stress, beweeg voldoende en eet gevarieerd! Tyrosine is een stof in voeding dat bevordelijk werkt voor dopamine. Je vindt dit in bananen, noten en avocado. Ook antioxidanten zijn erg belangrijk.

Wat is serotonine?

Serotonine wordt ook wel het gelukshormoon genoemd. Deze neurotransmitter maakt je levendig, sociaal, geeft je plezier en laat je genieten! Net als dopamine is het dus een van de stimulerende neurotransmitters.

Bij een tekort aan serotonine zal je je minder veerkrachtig voelen in het leven en kan je je minder goed meebewegen in veranderingen. Je zal een korter lontje hebben en snel een bezorgd gevoel ervaren. Je kan eerder kans krijgen op depressieve gevoelens, pijn, eetstoornissen en een verstoorde nachtrust. Ook paniekaanvallen zijn een teken van een serotonine tekort.

Vooral die verstoorde nachtrust is een groot signaal van serotonine tekort. Van serotonine maakt je lichaam namelijk melatonine, je slaaphormoon die ervoor zorgt dat je ‘s nachts in slaap valt.

Serotonine staan (net als vele andere neurotransmitters) in verbinding met je darmen. Een disbalans in je darmen kan een grote oorzaak zijn van weer een disbalans in je serotonine.

Om serotonine aan te maken heb je tryptofaan nodig. Dit kan je vinden in je voeding. Havermout, onbewerkte (oer-) granen, melk, kip, pinda’s, pompoenpitten, sesam en chocolade zijn rijk aan tryptofaan. Ook heeft je lichaam magnesium, vitamine B en zink nodig voor de omzetting van serotonine naar melatonine. Een magnesium supplement is altijd aan te raden bij slaapproblematiek.

Wat is GABA?

In tegenstelling tot serotonine en dopamine zal GABA je juist rust geven. De neurotransmitter heeft een remmende werking op je zenuwstelsel en kalmeert je brein. Iets waar veel mensen behoefte aan hebben… Mensen die van nature een bepaalde kalmte om zich heen dragen hebben waarschijnlijk van nature een hoog GABA gehalte.

Als je moeite hebt met rust in je hoofd vinden en die ‘uit’ knop vinden kan dat in verband staan met je GABA. Je hebt de neurotransmitter nodig om tot rust te komen. Het zorgt ervoor dat je prikkels goed kan verwerken, stress kan beheersen en voor structuur, stabiliteit en geduld. Mensen die een lage GABA hebben zijn vaak drug in hun hoofd, chaotisch en verwarrend. HSP en ADHD staan in verbinding met dit neurotransmitter.

Door ritmische bewegingen uit te voeren kan je je GABA verhogen. Denk aan dansen, skeeleren, wandelen en zwemmen.

GABA wordt opgenomen in je darmwand. Gezonde darmen zijn dan ook essentieel! Een supplement dat kan ondersteunen als je last hebt van darmproblematiek en een te laag GABA is L-Glutamine. Ook B6, B12 en magnesium zijn van belang.

De neurotransmitter acetylcholine

Acetylcholine versterkt je geheugen en verhoogt je creativiteit en productiviteit. Het zorgt ervoor dat je snel kan denken, omschakelen en reageren. De neurotransmitter zorgt ervoor dat je creatief bent, snel van begrip en nieuwsgierig. Je staat open voor nieuwe ideeën en voelt je avontuurlijk.

Bij een tekort zal je jezelf een zeef voelen en minder alert. Je gedachtes kunnen slomer worden en creativiteit is ver te zoeken. Je geheugen laat je soms in de steek, je kan onhandiger worden en je leervermogen neemt af.

Acetylcholine wordt aangemaakt vanuit de stof choline. Je vindt dit in voeding die van nature rijk zijn aan gezonde vetten. Denk aan geitenkaas, eieren, avocado, vis, noten, pitten en zaden.

Test jouw neurotransmitter balans

Ben je nieuwsgierig geworden naar jouw neurotransmitters? Dat snappen we! En we hebben goed nieuws, want je kan erachter komen hoe hoog jouw neurotransmitters zijn.

Je kan dit doen door de Braverman test en de EMB test. De Bravermantest is een gratis online vragenlijst ontwikkelend door dr. Braverman en laat zien wat van nature jouw dominante neurotransmitter is. Ook zie je waar je van nature sneller een tekort van zal ontwikkelen. De test is erg uitgebreid en moet je wel even de tijd voor inplannen.

Met de EMB bloedtest kan je zien hoe het er op dat moment voor staat met jouw neurotransmitters. Je kan vanuit de test aflezen waar een disbalans in zit en waar je dus mee aan de slag kan gaan.